Moje modele z klocków LEGO



Dla wielu budowanie przez osoby dorosłe obiektów z klocków LEGO może wydawać się dziwne, jednakże ja traktuję je jako jeden z wielu dostępnych materiałów służących odwzorowaniu rzeczywistości. Dotychczas zaprojektowałem i zbudowałem kilka, które mogły być udostępnione szerszej publiczności.

Cieszyński tramwaj Ringhoffer Smichov - model 1910 (2015)

Firma Franciszka Ringhoffera z praskiego Smichova była głównym dostarczycielem wagonów tramwajowych dla miast Austro-Węgier. Produkowała wagony tramwajów konnych, jak i elektrycznych. W roku 1910 zaprojektowano tu elektryczny dwukierunkowy tramwaj wąskotorowy (na rozstaw szyn 1000 mm) dla dwóch miast: Uścia nad Łabą (niem. Aussig an der Elbe, obecnie Ústí nad Labem) i Cieszyna (niem. Teschen) mieszczący 18 miejsc do siedzenia i ok. 12 do stania. Dwuosiowy wagon posiadał drewnianą skrzynię, częściowo pokrytą blachą, dwa stanowiska motorniczego umieszczono na odkrytych pomostach. Prąd dostarczano przez odbierak lirowy, pojazd posiadał reflektor na przodzie wozu oraz dodatkowy nad czołem.

Model cieszyńskiego tramwaju w skali ok. 1:40 zbudowany jest z 281 klocków, a obecnie prezentowany jest na wystawie stałej w Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie. Dostępna jest jego instrukcja budowy.


„Żelazne Organy” - pomnik autorstwa Władysława Hasiora na przełęczy Snozka (2015)

Władysław Hasior (1928-1999) - polski artysta plastyk związany z Podhalem, w swojej twórczości prócz rzeźb i asamblaży zaprojektował i wykonał także kilka pomników. „Żelazne Organy” odsłonięte w roku 1966 są jednym z ciekawszych, określane są też mianem pomnika „kontrowersyjnego”.

W założeniu autora obiekt miał być pierwszym pomnikiem grającym - w górnej części miano zamontować piszczałki, które miały wydawać dźwięk przy podmuchach wiatru (stąd nazwa „Organy”). Piszczałek jednak nigdy nie zamontowano (po ostatniej renowacji zawieszono dzwonki). Co do kontrowersyjności: „władza ludowa” była w stanie sponsorować budowę awangardowych pomników, ale zastrzegała sobie prawo wybierania kogo miały one czcić. Nie inaczej było z „Organami”, które w momencie odsłonięcia upamiętniały „Poległych w walce o utrwalenie władzy ludowej na Podhalu”. Artysta nie został o tym poinformowany, na odsłonięciu się nie pojawił, ale od tego momentu zaczął być postrzegany jako „pupilek władzy ludowej”. Po roku 1989 pomnik podlegał dewastacji, padały nawet głosy, żeby go zburzyć. Ostatecznie jednak przeważyły walory artystyczne: niewygodne napisy skuto, a pomnik poddano renowacji. Obiekt znajduje się wśród łąk w okolicy przełęczy Snozka w Kluszkowcach.


Dworzec Teschen-Boberthal w roku 1889 (2022)

Przystanek Teschen-Boberthal (Cieszyn-Bobrówka) powstał w roku 1888 na jednotorowej Kolei Miast Śląskich i Galicyjskich z Kojetina, przez Frydek, Cieszyn, Skoczów, Bielsko do Kalwarii Zebrzydowskiej. Wybudowano tu jednopiętrowy ceglany budynek według standaryzowanego projektu obiektów dworcowych dla tej linii autorstwa architekta Antona Dachlera. Na parterze znalazły się poczekalnia II klasy i kasa biletowa oraz pomieszczenia obsługi, zaś na piętrze umieszczono mieszkania dla pracowników kolei. W kolejnych latach dworzec rozbudowywano, natomiast model przedstawia stan z roku 1889 - z zadaszeniem wiaty od strony toru i bez dobudówek powstałych w późniejszym okresie.

Model posiada umeblowane wnętrze (z obrazami z cesarzem Franciszkiem Józefem, piecami kaflowymi, krzesłami, biurkami, szafami i łóżkiem czy oryginalnym rozkładem jazdy z roku 1889), a dla urozmaicenia dodałem drezynę ręczną i dorożkę.


Kamienica Rosy Brix (2023)

Kamienica Rosy Brix przy Kronprinzessin Stephaniestraße 46 w Cieszynie (obecnie ulica Głęboka, widok kamienicy) wybudowana została w roku 1899 przez Fritza Fuldę według projektu opracowanego przez niego samego i syna Eugena. Bryła wyróżnia się stylem architektonicznym niespotykanym w Cieszynie, a także niewielką szerokością ze względu na dostępną w owym czasie działkę. Właścicielka kamienicy - Rosa Brix - zajmowała się wyrobem szczotek, które sprzedawała wraz z grzebieniami i drobną galanterią skórzaną w sklepie znajdującym się w przyziemiu. Sam sklep posiadał interesujący szyld oraz oświetlenie zamontowane na szczotce (vide zdjęcie ze zbiorów Muzeum Śląska Cieszyńskiego), które jednak nie zachowały się do naszych czasów.

Model obrazuje stan kamienicy z okolic roku 1900 (wg oryginalnego projektu: jeszcze z ozdobnym szyldem i dwoma oknami na trzecim piętrze). Wnętrza są dość symboliczne ze względu na planowany sposób prezentacji - widoczne są dopiero po włączeniu oświetlenia, a dla urozmaicenia dodałem Panią Brix z kotem i przechodnia z psem przechadzających się po ulicy Głębokiej (która w tym miejscu jest chyba najbardziej stroma) oraz flagę w barwach Śląska Austriackiego i ptaszka na dachu.


Przystanek osobowy Pogwizdów w maju 1936 roku (2024)

W okresie międzywojennym Polskiej Koleje Państwowe przed budową nowych linii kolejowych ogłaszały konkursy na projekty architektoniczne budynków dworcowych, które miały zostać wybudowane przy okazji inwestycji. Najczęściej wybierano bardziej klasyczne konstrukcje, choć na początku lat 30. zrealizowano również projekty bardziej nowoczesne. Obiekty tego typu powstały na liniach Strzebiń - Woźniki Śląskie (uruchomiona w roku 1932), Zebrzydowice - Cieszyn (1934), Moszczenica - Zebrzydowice (1935) oraz Żory - Rybnik (1936). Najprostszą budowlą był dworzec na niewielkich przystankach, składający się z ogrzewanej poczekalni i kasy biletowej. Większe wersje budynków budowanych według tego projektu mogły posiadać również mieszkania dla dróżnika przejazdowego, z kolei dworce na stacjach mogły być dowolnie rozbudowywane np. o nastawnie, dodatkowe pomieszczenia służbowe czy mieszkania obsługi. Budynki zbudowane na tych liniach były bardzo charakterystyczne: posiadały zwartą, „kubiczną” budowę, a jednolita elewacja była urozmaicana cegłą klinkierową bądź tynkiem z fakturą. Do architektury budynku dworcowego nawiązywały również wszystkie obiekty pomocnicze: nastawnie, magazyny, na szaletach kończąc.

Modernistyczny budynek dworca wraz z zabudowaniami pomocniczymi w Pogwizdowie został udostępniony podróżnym 11 listopada 1934 roku wraz z uruchomieniem linii kolejowej z Zebrzydowic do Cieszyna. Budynek prócz kasy i ogrzewanej poczekalni posiadał mieszkanie dla dróżnika przejazdowego obsługującego pobliski przejazd kolejowy. Prócz dworca wybudowano również podręczny magazynek oraz szalety, a na potrzeby podróżnych dostępna była również ręczna pompa wodna. W kolejnych latach budynek był rozbudowywany, a po roku 1990 w wyniku braku remontów coraz bardziej niszczał, tak że nazywany był „Hiroszimą”. Odnowienia (jednakże bez sprzątnięcia jego otoczenia) doczekał się w roku 2022, choć przy okazji usunięto m.in. charakterystyczne dla wszystkich dworców budowanych według tego projektu stojaki na flagi.

Model obrazuje stan przystanku wkrótce po wybudowaniu, a flagi państwowe mogą być wywieszone choćby z powodu Święta Narodowego Trzeciego Maja. Obok peronu znajduje się (istniejąca do dziś) pompa wodna, a na zapleczu również podręczny magazynek (szaletów z różnych względów nie wybudowałem). Mundur kolejarza nawiązuje do polskiego munduru kolejarskiego z okresu międzywojennego, natomiast mundur listonosza do munduru wz. 1935.


Wóz konny Arcyksiążecej Fabryki Likierów w Cieszynie-Błogocicach (2025)

Model wzorowany jest na podobnych wozach transportujących trunki różnych przedsiębiorstw w Europie pod koniec XIX wieku. W fabryce w Błogocicach transport konny wyrobów stosowany był do lat 50. XX wieku, a ostatnim woźnicą był Pan Kostka. W zakładowej stajni przebywały zazwyczaj dwa wałachy. Więcej informacji o zakładzie tutaj.


Pomnik cesarza Franciszka Józefa I w Cieszynie (2025)

18 sierpnia 1830 roku w pałacu Schönbrunn urodził się Franciszek Józef Habsburg, który został w roku 1848 cesarzem Austrii i królem Węgier. Z okazji 80 urodzin cesarza na tzw. Matterówce w Lasku Miejskim w Cieszynie został odsłonięty pomnik projektu wychowanka wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych Josefa Obetha. Wykonany w stylu geometrycznej secesji wiedeńskiej monument składał się z centralnej części z fontanną i marmurowymi rzeźbami dzieci u stóp korony cesarskiej, nad którymi umieszczono popiersie cesarza wykute w białym marmurze. Całość otaczała kamienna konstrukcja z ławami i donicami na ozdobną roślinność, nad którą górował obelisk zwieńczony rzeźbą orła. Marmurowe rzeźby wykonał sam Josef Obeth, natomiast całą kamienną konstrukcję cieszyński mistrz kamieniarski Johann Swarowski. Pomnik usytuowano na wzniesieniu nad Kaiser Franz Josefstraße (obecnie ulica 3 Maja), aby zwrócony był w stronę Mostu Jubileuszowego (obecnie Most Wolności) na rzece Olzie. Po rozpadzie monarchii austro-węgierskiej uszkodzono popiersie cesarza, a w roku 1920 usunięto je z pomnika. W roku 1931 obiekt przebudowano i ustawiono tu posąg księcia cieszyńskiego Mieszka I z kutej miedzi, który wykonał rzeźbiarz Jan Raszka. Od tego momentu (z przerwą na okres II wojny światowej, kiedy to posąg księcia zdjęli Niemcy) upamiętnia on założyciela linii Piastów cieszyńskich, księcia cieszyńsko-oświęcimskiego Mieszka. Fragmenty rozbitych marmurowych rzeźb upamiętniających Franciszka Józefa znajdują się obecnie w lapidarium w Parku Pokoju obok Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie.

Model przedstawia stan pomnika około 18 sierpnia 1913 roku, kiedy to z okazji kolejnych urodzin cesarza składano tu wieńce i kwiaty. Z kwiatami do pomnika zmierza jeden z niemieckojęzycznych mieszkańców miasta z psem, a na tyłach inny cieszyniak odpoczywa po zbyt hucznym świętowaniu. Wygląd odwzorowywałem z archiwalnych pocztówek.



Copyright © Maciej Dembiniok 1999-